26 oktober 2026
Wat is en plein air schilderen? Zo doe ik het
En plein air schilderen betekent schilderen in de open lucht. Je zet je ezel neer op de plek die je wilt schilderen en maakt het werk daar, terwijl het licht verandert. Zo werk ik bijna altijd: op straat, aan de rand van een ven, op de hei of in Zermatt met de Matterhorn voor me. In dit bericht leg ik uit wat het is en hoe het er bij mij aan toe gaat.
Wat is en plein air schilderen?
En plein air is Frans voor "in de open lucht". De manier van werken werd populair in de negentiende eeuw. Verf in tubes en draagbare ezels maakten het toen mogelijk om naar buiten te gaan en daar te schilderen, in plaats van in het atelier. De impressionisten maakten er een manier van werken van. In Nederland deden de schilders van de Haagse School hetzelfde aan de kust en in de polder.
Het verschil met schilderen naar een foto is groot. Een foto bevriest één moment. Buiten zie je meer kleur in de schaduwen, je voelt de wind en je merkt hoe snel de zon zakt. Je hebt geen tijd om alles uit te werken, dus je kiest wat belangrijk is. Op mijn pagina over en plein air lees je meer over de geschiedenis.
Ter plekke, op paneel of papier
Buiten schilder ik vooral in olieverf op paneel, en daarnaast in aquarel en soms in gouache. De panelen zijn klein tot middelgroot. Veel van mijn werken meten 24 bij 30, 30 bij 40 of 40 bij 50 centimeter. Zo'n formaat kun je meenemen en in één keer afmaken.
Bij dit heidelandschap schreef ik: "de zon gaat onder, dus even snel." Het werd een schilderij binnen een uur.
Een race tegen de klok
Licht is bij mij het eigenlijke onderwerp. Tegenlicht in Visdonk, strijklicht in de Pannenhoef, avondzon aan de Gastelse Dijk. Dat licht blijft niet staan. Een schaduw die nu over het pad valt, ligt een uur later ergens anders.
Daarom is en plein air schilderen altijd een beetje haast. Bij de basiliek van Oudenbosch schreef ik: "als ik voor mijn werk ga schilderen wordt het meestal een race tegen de klok." Naast het schilderen ben ik docent beeldende vakken aan het Markland College in Oudenbosch, dus de tijd is vaak kort.
Een algemene regel helpt daarbij: zet eerst de grote vormen en de verdeling van licht en donker neer, en bewaar de details voor het laatst. Verdwijnt het licht eerder dan gehoopt, dan staat er toch een schilderij dat klopt.
Weer of geen weer
Buiten ben je afhankelijk van wat de dag brengt. Bij the Port of Rotterdam waaide er een koude wind over de Maas, "maar dat hield me niet tegen". Bij de Kapelberg regende het al twee weken. In de Kapucijnenhof in Breda stond ik gelukkig droog.
Soms gaat er iets mis. Bij Benedensas was ik mijn witte verf vergeten, iets wat nooit eerder gebeurde. En terwijl ik de eiken langs de Nederheide schilderde, werd achter mijn rug een jong haasje verorberd door een buizerd, met hulp van een paar kraaien. Ieder schilderij heeft zijn verhaal.
Ik film het hele proces
Veel schilderijen film ik terwijl ze ontstaan, van de eerste streek tot de laatste toets. Bij de Zalmhaventoren in Rotterdam was ik mijn GoPro vergeten, dus daar is geen filmpje van. De video's staan bij de werken en op mijn YouTube-kanaal Jos en Plein Air.
Hier zie je het heidelandschap binnen een uur ontstaan:
Ook in wedstrijdverband
Je kunt en plein air ook schilderen op festivals en in wedstrijden. Dan schilder je binnen een vaste tijd en een vast gebied, en lever je in wat er aan het eind op je paneel staat. In 2026 won ik zo de eerste prijs bij de professionals op het plein-airconcours van Festival Onder de Linden in Vlaardingen. Daarover lees je meer in mijn bericht over Vlaardingen.
Werk dat buiten ontstond
Hieronder een paar schilderijen die ik ter plekke maakte. Ze zijn alle zes te koop.
Wil je een plek laten schilderen, zoals je straat, je huis of je favoriete uitzicht? Neem dan contact met me op.